Zadzwoń: + 48 660 437 175

#

Zabójstwo dziecka

Dzieciobójstwo, czyli zabójstwo dziecka przez matkę.

Przestępstwo dzieciobójstwa zostało uregulowane w art. 149 KK. Zabójstwo dziecka przez matkę w okresie porodu i pod wpływem jego przebiegu stanowi typ uprzywilejowany zbrodni zabójstwa. Oznacza to, że sankcja karna za dzieciobójstwo jest niższa od sankcji przewidzianej dla zbrodni zabójstwa w typie podstawowym. (zob. art. 148 § 1 KK)

    Ustawowe zagrożenie karą.

  • Zabójstwo
    – od 8 lat pozbawienia wolności, 25 lat pozbawienia wolności, dożywotnie pozbawienie wolności
  • Zabójstwo dziecka przez matkę w okresie porodu i pod wpływem jego przebiegu
    – od 3 miesięcy do 5 lat pozbawienia wolności

Oczywiście mniejszego zagrożenia karą nie uzasadnia to, że życie dziecka jest mniej warte od życia człowieka dorosłego. Obniżenie sankcji karnej tkwi w istocie regulacji dzieciobójstwa. Matka, u której w trakcie porodu występują zmiany w stanie psychicznym, które są wynikiem przebiegu porodu dokonuje zabójstwa dziecka. Te przeżycia psychiczne o podłożu emocjonalnym odpowiadają w zasadzie zakłóceniom psychicznym właściwym dla poczytności ograniczonej (zob. art. 31 § 2 KK)

(wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 24 lipca 2013 r. sygn. akt II AKa 119/13, KZS 2016/7-8/97)

W literaturze przedmiotu dyskutuje się, czy w przypadku przestępstwa dzieciobójstwa istnieje możliwości ponownego nadzwyczajnego złagodzenia kary na podstawie art. 31 § 2 KK. W zasadzie ustawa karna tego nie zabrania.

Taka sytuacja może wystąpić, w szczególności kiedy w okresie porodu tempore criminis na zdolność rozpoznania znaczenia czynu, bądź kierowania postępowaniem przez matkę wpływały inny zakłócenia psychiczne, niż te wywołane przebiegiem porodu.

(wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 marca 1979 r. III KR 38/79, OSN 1979)

Można zatem powiedzieć, że czyn zabroniony z art. 149 KK zawiera znamiona zbrodni zabójstwa rozbudowane o znamiona charakteryzujące stan psychiczny właściwy dla poczytalności ograniczonej (ale nie taki sam), występujący u matki w okresie porodu i związany z jego przebiegiem.

Co istotne dzieciobójstwo w myśl przepisów kodeksu karnego nie jest zbrodnią, a występkiem. (zob. art. 7 KK)

Zabójstwo dziecka.

Czyn zabroniony dzieciobójstwa może zostać popełniony wyłącznie umyślnie w zamiarze bezpośrednim, jak i wynikowym (zob. art. 9 KK)

Statystyka policyjna.

W 2016 r. wszczęto, aż 14 postępowań w sprawach podejrzenia popełnienia przestępstwa zbrodni dzieciobójstwa. (art. 149 KK)

W sprawach zbrodni zabójstwa (art. 148 KK) wszczęto w tym samym roku 514 postępowań karnych.

(więcej informacji na statystyka.policja.pl)

Istnieje możliwość popełnienia czynu zabronionego z art. 149 KK w formie usiłowania nieudolnego, kiedy kobieta rodząca „zabija dziecko” przy braku świadomości, że jest ono już martwe. Takie stanowisko wyraził Sąd Apelacyjny w Katowicach.

„Przyjęcie, że dziecko urodziło się martwe, nie ekskulpowałoby oskarżonej i nie prowadziłoby do jej uniewinnienia, o co w pierwszej kolejności wniósł autor apelacji. Podjęte przez sprawcę działanie zmierzające do umyślnego pozbawienia życia człowieka przy braku świadomości, że jest on martwy, stanowi usiłowanie nieudolne (art. 13 § 2 KK) zbrodni zabójstwa.”

(wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 31 marca 2017 r. II AKa 48/17, Portal Orzeczeń Sądu Apelacyjnego w Katowicach)

W doktrynie rozważa się, czy matce rodzącej dziecko, której zarzuca się podżeganie lub pomocnictwo należy przy dokonaniu zabójstwa przez inną osobę postawić zarzut z art. 148 KK, czy też art. 149 KK, skoro czyn zabroniony z art. 149 KK można popełnić wyłącznie „własnoręcznie”.

Zabójstwo dziecka przez matkę.

Dzieciobójstwo jest czynem zabronionym, który może być popełniony wyłącznie przez matkę. W literaturze przedmiotu podkreśla się, że chodzi tu o matkę rodzącą dziecko, która zabija dziecko „własnoręcznie”. Kobieta uśmiercająca dziecko, które rodzi surogatka, poniesie odpowiedzialność karną za zabójstwo z art. 148 KK. Podobnie dzieciobójstwa nie popełni matka zabijająca dziecko urodzone w warunkach zapłodnienia pozaustrojowego.

„Określony w tym przepisie typ czynu zabronionego stanowi przestępstwo indywidualne niewłaściwe, gdyż jego podmiotem może być jedynie matka dziecka, znajdująca się w szczególnej sytuacji emocjonalnej związanej z porodem i jego przebiegiem. Matka dokonuje tego przestępstwa pod wpływem przeżyć wywołanych przebiegiem porodu.”

(wyrok Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 16 września 2015 r., sygn. akt II AKa 212/15, Portal Orzeczeń Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu)

Zabójstwo dziecka w okresie porodu.

Termin w okresie porodu oznacza, że chodzi tu o okres od momentu samodzielnego istnienia noworodka tj. od chwili jego pierwszego oddechu. Natomiast terminem końcowym jest moment ustania objawów ewentualnych zakłóceń równowagi psychicznej kobiety, spowodowanych przebiegiem porodu.

Należy wskazać, że pierwszy projekt kodeksu karnego z 1997 r. posługiwał się pojęciem pojęciem „noworodka”, zamiast „dziecka” i okoliczności modalnej „w okresie porodu”.

W uzasadnieniu nowelizacji wskazywano, że posłużenie się samym pojęciem noworodek przy jednoczesnym pozbyciu się znamienia „w okresie porodu” stanowiło ciche przyzwolenie na odroczoną aborcje. Uważano bowiem, że w medycynie sądowej okres noworodkowy kończy sie w chwili odpadnięcia pępowiny co zwykle występuje 7 dni po porodzie. Natomiast neonatolodzy uważali, że ten okres trwa do miesiąca od urodzenia dziecka.

(poselski projekt ustawy o zmianie ustawy – Kodeks karny – druk sejmowy nr 417)

Zabójstwo dziecka pod wpływem przebiegu porodu.

Dla przypisania czynu zabronionego dzieciobójstwa nie wystarcza wyłącznie dokonanie zamachu na życie dziecka w okresie porodu. Konieczne jest również ustalenie, że do podjęcia przez matkę zachowań destruktywnych względem dziecka przyczyniły się zakłócenia w sferze psychicznej o podłożu emocjonalnym, których natężenie jest zbliżone do właściwych dla stanu poczytalności ograniczonej.

W tym miejscu należy powołać również ciekawe orzeczenie Sądu Apelacyjnego w Białymstoku.

„Uznanie, że czyn popełniony odpowiada hipotezie przepisu z art. 149 KK, wymaga ustalenia znamienia w postaci zakłócającego czynności psychiczne wpływu porodu, kształtującego zamiar podjęcia destruktywnego zachowania wobec dziecka. Nie chodzi o sytuację, w której doszło do zniesienia poczytalności lub jej znacznego ograniczenia, ale o stan emocjonalny, który swoim natężeniem przewyższa stan silnego wzburzenia i cechuje się zawężeniem pola świadomości i uwagi, zaburzeniami orientacji, pobudzeniem, nadmierną aktywnością, objawami depresji, lęku, złości, rozpaczy, poczucia beznadziei, agresji, które ustępują po kilku godzinach. Z punktu widzenia psychologicznego mówi się wówczas o wyczerpaniu walką, stanie kryzysu psychicznego i szoku poporodowym.”

(wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 19 marca 2015 r. sygn. akt II AKa 29/15, KZS 2015/9/58)

Jeżeli przebieg porodu nie wywołał u rodzącej matki powyżej opisanych zaburzeń, to należy wykluczyć wobec niej możliwość zastosowania art. 149 KK. Przy braku spełniania warunków opisanych w dyspozycji tego przepisu, matka realizuje znamiona zbrodni zabójstwa z art. 148 KK.

(wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 4 grudnia 2015 r. sygn. akt II AKa 104/15, KZS 2016/1/34)

Jakie inne czynniki mogą zakłócić czynności psychiczne matki w okresie porodu?

W zasadzie nie ma zamkniętego katalogu czynników, które mogą wywołać u rodzącej kobiety zakłócenia psychiczne o podłożu emocjonalnym zbliżone do tych właściwych dla stanu poczytalności ograniczonej.

W tym miejscu przytoczę tylko niektóre z nich, dostrzegane w judykaturze.

Jak wskazuje się, takie czynniki wywołane są odbiegającym od normy przebiegiem porodu lub specyficzną albo odbiegającą od normy wrażliwością kobiety na przebieg porodu.

  • skomplikowany charakter porodu,
  • długotrwałość porodu i związane z tym cierpienie rodzącej,
  • istotne obrażenia dróg rodnych,
  • nadmiernie traumatyczne przeżycia w sensie cierpienia i bólu,
  • powstające w toku porodu komplikacje,
  • wyjątkowy stres fizyczny i psychiczny, ten ostatni, jako ostra reakcja na stres bądź warunki, w jakich odbywał się poród.

(wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 4 grudnia 2015 r. sygn. akt II AKa 104/15, KZS 2016/1/34)

Na uwagę zasługuje również inny wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie, w którym sąd podkreślił, że sam przebieg porodu nie wyzwala u matki zachowań destruktywnych, a jest wynikiem oddziaływania innych czynników zarówno psychofizycznych jak i społecznych oraz środowiskowych.

„Zamiar dzieciobójstwa pod wpływem porodu (art. 149 KK) jest wynikiem zespołu czynników psychofizycznych, psychologicznych, fizjologicznych i społecznych, związanych zarówno z porodem, jak i sytuacją życiową matki. Nie spotyka się wypadków wyzwolenia agresji samodzielnie przebiegiem porodu, bez udziału pozostałych czynników, a jeśli takie występują, powinny być wartościowane wedle kryteriów poczytalności jako przypadki patologiczne.”

(wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 24 października 2002 r. sygn. akt II AKa 256/02, KZS 2002/12/34)

Czy w pojęcie „pod wpływem przebiegu porodu” obejmuje swoim zakresem czynniki społeczne i środowiskowe?

Jeszcze pod rządami kodeksu karnego z 1969 r. regularnie podkreślano, że czynniki kryminogenne zabójstwa z art. 149 KK dzielą się na endogenne (związane bezpośrednio z porodem) i egzogenne (społeczne – pozaporodowe).

„W szczególności obyczaje pewnych grup ludności, potępiających zdecydowanie sam fakt zajścia w ciążę kobiety niezamężnej, skazują taką kobietę na bezwzględne potępienie środowiska, a jej dziecko uznają za przedmiot pogardy, jak również odmowa jakiejkolwiek pomocy ze strony nawet osób najbliższych częstokroć stawia młode kobiety, nie mające możliwości zarobkowych, w sytuacji tak trudnej, że powstaje u nich zamiar zabicia niepożądanego dziecka, którego urodzenie jest dla nich przeżyciem przerażającym ze względów społecznych i gospodarczych.”

(wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 grudnia 1975 r. sygn. akt I KR 234/75, OSNKW 1976/4-5/60)

Na koniec należy zaakcentować, że w judykaturze zdania są podzielone, które czynniki rekonstruują znamiona „w okresie porodu” i „pod wpływem jego przebiegu”, dlatego rozstrzygnięcia sądów w podobnych do siebie sprawach, bywają w rzeczywistości różne.

Kto ocenia, czy przebieg porodu mógł wpłynąć na decyzję matki o pozbawieniu życia jej dziecka?

Bez wątpienia ocena natężenia stanu emocjonalnego kobiety rodzącej dziecko wymaga wiadomości specjalnych. W judykaturze podkreśla się, że tylko biegli sądowi mogą ocenić, czy przebieg porodu mógł wpłynąć na podjęcie przez matkę decyzji o zabiciu dziecka. Oczywiście chodzi tu głównie o czynniki endogenne (związane bezpośrednio z porodem).

Natomiast w przypadku czynników egzogennych (społecznych – pozaporodowych) wydaje się, że brak jest potrzeby zaczerpnięcia wiedzy specjalistycznej. Sąd może bowiem ustalić samodzielnie na podstawie całokształtu zgromadzonego w sprawie i ujawnionego materiału dowodowego, czy na decyzję matki o pozbawieniu życia dziecka mogły wpłynąć czynniki społeczne.

Czy fakt, że czyn popełniono na dziecku stanowi okoliczność obciążającą przy wymiarze kary?

W orzecznictwie wielokrotnie podkreślano, że okoliczności znajdujące odbicie w znamionach czynu zabronionego, nie mogą wpływać na sądowy wymiar kary.

Dlatego też fakt, że czyn popełniono na dziecku nie może stanowić okoliczności obciążającej.

Czy okoliczność, że kobieta planowała zabójstwo dziecka jeszcze w okresie ciąży wyklucza kwalifikację prawną czynu z art. 149 KK?

Fakt, że kobieta już w okresie ciąży planowała uśmiercenie dziecka niezwłocznie po porodzie nie wyklucza możliwości zakwalifikowania jej późniejszego czynu z art. 149 KK. Może tak być, że pomimo wcześniejszego zamiaru zabójstwa dziecka matka od takiego zamiaru odstąpiła, jednak następnie pozbawiła życia dziecka pod wpływem przebiegu porodu.

Przeczytaj uważnie

Powyższe treści nie stanowią świadczenia pomocy prawnej i nie są poradami prawnymi w rozumieniu art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze.

Każdy przypadek wymaga odrębnej i szczegółowej analizy. Jeżeli chcesz uzyskać poradę prawną dotyczącą konkretnego stanu faktycznego zachęcam do kontaktu telefonicznego w celu ustalenia terminu spotkania.

Adwokat Prawo Karne Warszawa | 17 kwietnia 2018 | Kategoria | Komentarze

  • Ostatnie wpisy