Zadzwoń: + 48 660 437 175

Kancelaria Adwokacka Prawo Karne Warszawa >> Udział w bójce lub pobiciu
#

Udział w bójce lub pobiciu

Kara za pobicie lub bójkę: co grozi, obdukcja, przedawnienie?

Jaka jest kara za pobicie? Co grozi za udział w bójce? Udział w bójce lub pobiciu jest występkiem stypizowanym w art. 158 Kodeksu karnego. Przedmiotem ochrony tego przepisu jest życie lub zdrowie człowieka (tego konkretnego, biorącego udział w bójce lub będącego ofiarą pobicia).

Art. 158 § 1. Kto bierze udział w bójce lub pobiciu, w którym naraża się człowieka na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia albo nastąpienie skutku określonego w art. 156 § 1 lub w art. 157 § 1, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.

§ 2. Jeżeli następstwem bójki lub pobicia jest ciężki uszczerbek na zdrowiu człowieka, sprawca podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8.

§ 3. Jeżeli następstwem bójki lub pobicia jest śmierć człowieka, sprawca podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10.

Jak widzimy ustawodawca przewidział trzy typy występku bójki.

  • Typ podstawowy, który przewiduje odpowiedzialność podstawową za udział w bójce lub pobiciu – do trzech lat pozbawienia wolności. (art. 158 § 1 KK)
  • Typ kwalifikowany przez następstwo spowodowania ciężkiego uszczerbku na zdrowiu – od sześciu do ośmiu lat pozbawienia wolności. (art. 158 § 2 KK)
  • Typ kwalifikowany przez następstwo spowodowania skutku śmiertelnego – od roku do dziesięciu lat pozbawienia wolności. (art. 158 § 3 KK)

Co to właściwie oznacza?

W typie podstawowym odpowiedzialność karną ponosi uczestnik bójki lub pobicia, który wyłącznie naraża człowieka na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia albo spowodowanie ciężkiego uszczerbku na zdrowiu (czyli tego określonego w art. 156 KK) lub średniego uszczerbku na zdrowiu (czyli tego uregulowanego w art. 157 KK znanego nam z wypadku drogowego gdzie rozstrój zdrowia trwa dłużej niż 7 dni).

Dla przypisania odpowiedzialności za udział w bójce w typie podstawowym nie jest konieczne stwierdzenie, że u uczestników lub ofiar wystąpiły obrażenia ciała. Wystarczy samo narażenie na rozstrój zdrowia określony w tym przepisie. Z tym, że to narażenie powinno być realne, bezpośrednie, a nie abstrakcyjne tak jak w przypadku prowadzenia pojazdu w stanie nietrzeźwości

(postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 28 grudnia 2001 r. V KKN 336/00)

Surowszą odpowiedzialność poniesie uczestnik bójki lub pobicia jeśli którykolwiek jej uczestnik lub ofiara pobicia poniósł ciężki uszczerbek na zdrowiu lub zmarł. W tym przypadku następstwem jest konkretny skutek – ciężki uszczerbek na zdrowiu lub śmierć.

Co istotne, nie ma przeszkód, aby odpowiedzialność za skutek w postaci ciężkiego uszczerbku na zdrowiu poniósł także ten uczestnik bójki, który tego uszczerbku doświadczył.

Sytuacja:

Kibice niebieskich i czerwonych chcieli zmierzyć się w walce w ramach tzw. „ustawki”. W czasie bójki kibic niebieskich uderzył jednego z czerwonych tak mocno, że uszkodził mu gałkę oczną.

Pomimo, że ten czerwony poniósł najdotkliwszy uraz, będzie również odpowiadał za następstwo w postaci spowodowania ciężkiego uszczerbku na zdrowiu. Poszkodowany ciężkim uszczerbkiem brał udział w bójce, w której uczestnik bójki (czyli nawet on sam) poniósł ciężki uszczerbek na zdrowiu.

Takie karanie jest krytykowane przez niektórych przedstawicieli doktryny prawniczej. W mojej ocenie kierując się zasadą lege non distinguente jedyny poszkodowany ciężkim uszczerbkiem powinien również stanąć pod zarzutem kwalifikowanej bójki przez następstwo z art. 156 § 1 KK. Natomiast okoliczności łagodzące powinny być dopiero uwzględnione na etapie ustalania wymiaru kary.

Udział w bójce, a udział w pobiciu

Bójka – jest to zdarzenie, w którym występuje co najmniej trzech uczestników, z których każdy z nich jest zarówno atakującym oraz broniącym się.

Pobicie – jest to zdarzenie, w którym co najmniej dwie osoby napadają na co najmniej jedną osobą, jednak podczas tego zdarzenia w odróżnieniu od bójki istnieje podział na osoby atakujące i broniące się. Czyli jest to pewnego rodzaju napaść osób silniejszych na osoby słabsze.

Czy odróżnienie bójki od pobicia ma aż tak wielkie znaczenie?

Ma kluczowe znaczenie, ponieważ w przypadku bójki odpowiedzialność karną poniesie każdy jej uczestnik, natomiast w przypadku pobicia osoba broniąca się takiej odpowiedzialności nie poniesie, chociaż potencjalnie uczestniczy w starciu. Mówi się, że osoby broniące się korzystają wtedy z kontratypu obrony koniecznej. Należy jednak pamiętać, że obrona konieczna ma swoje granice, a ich przekroczenie może prowadzić do odpowiedzialności karnej osoby podejmującej taką obronę.

Bójka lub pobicie są zdarzeniami dynamicznymi – zmieniającymi się. To oznacza, że bójka może przekształcić się w pobicie lub odwrotnie.

Sytuacja:

Pod klubem doszło do bójki pomiędzy grupą studentów. Kiedy jeden z uczestników odniósł znaczne obrażenia ciała, jego grupa postanowiła wycofać się z bójki. W momencie kiedy przestali walczyć i prosili o zakończenie bójki, druga grupa nie przestawała atakować. Pierwsza grupa postanowiła uciekać jednak nie udało im się i zostali dotkliwie pobici.

W tej sytuacji nastąpiło przekształcenie się bójki w pobicie. W mojej ocenie mamy do czynienia z dwoma czynami – bójką i pobiciem. Grupa przegrywająca poddała się i nie chciała kontynuować walki. Odstąpiła od walki jednak została zaatakowana ponownie.

Oczywiście taka sytuacja będzie dowodowo praktycznie niemożliwa do wykazania. Może prowadzić również do wielu nadużyć i niesprawiedliwości. Przykładowo uczestnicy bójki, którzy ponieśli cięższy uszczerbek na zdrowiu mogą próbować wykazać, że nastąpiło to na etapie późniejszego pobicia. Mogliby także próbować wykazać, że do śmierci jednego z napastników doszło na etapie pobicia i działania w obronie koniecznej.

Dlatego też przyjęło się, że bójka pozostaje jednolitym czynem, mimo że zawiera przerwy, przenosi się z miejsca na miejsce, a także mimo tego, że kolejno biorą w niej udział różne osoby, jeżeli tylko zamiar uczestników obejmuje działanie o charakterze walki ze świadomością wynikłych z udziału w niej skutków w postaci bezpośredniego zagrożenia dla życia lub w poważnym stopniu dla zdrowia człowieka. Nie traci cech jednego czynu i jednego przestępstwa taki udział w bójce, który następnie przekształcił się w pobicie, wszelako pod tym warunkiem, że pokrzywdzony lub pokrzywdzeni byli uczestnikami uprzedniej bójki.

(wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 7 sierpnia 2003 r., II AKa 143/03, OSA 2005/6/38)

Czy poniosę odpowiedzialność za bójkę lub pobicie jeżeli uderzyłem tylko raz i lekko?

Za udział w bójce lub pobiciu uczestnicy ponoszą odpowiedzialność zbiorową. To oznacza, że każdy jej uczestnik zostanie pociągnięty do odpowiedzialności karnej niezależnie, czy uderzał lekko, a nawet jednokrotnie.

Dla udziału w bójce, a nawet poniesienia współodpowiedzialności za spowodowanie ciężkiego uszczerbku na zdrowiu lub śmierci nie jest konieczne w ogóle zadanie ciosu, czy naruszenie w jakikolwiek inny sposób nietykalności cielesnej uczestnika bójki lub ofiary pobicia. Wystarczy samo świadome współdziałanie poprzez opowiadanie się za jedną ze stron konfliktu, czy to w wyniku zagrzewania do walki, zastawiania drogi ucieczki, czy podawania narzędzia do walki.

Manifestowanie przynależności do uczestników bójki lub pobicia poprzez ich dopingowanie powoduje, że druga z grup konfliktu odczuwa psychicznie przewagę liczebną przeciwników, pomimo iż nie wszyscy biorą udział w bezpośrednim starciu. Natomiast walczący, którzy są zagrzewani do walki czują przewagę grupy, tym samym są bardziej pewni siebie i agresywni.

(postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 września 2004 r. II KK 377/03)

Czy ustalenie indywidualnego sprawcy spowodowania ciężkiego uszczerbku na zdrowiu lub śmierci zwolni pozostałych z surowszej odpowiedzialności?

W przypadku wystąpienia następstwa w postaci ciężkiego uszczerbku na zdrowiu lub śmierci nie ma znaczenia, który z napastników zadał cios ostateczny. Każdy z nich jest bowiem współodpowiedzialny, jeżeli przewidywał lub mógł przewidzieć takie następstwo.

Dla przypisania odpowiedzialności z art. 158 § 2 lub § 3 KK nie ma znaczenia, czy zostanie ustalony indywidualny sprawca danego następstwa, jeżeli tylko to następstwo powstało w czasie bójki lub pobicia.

Ustalenie indywidualnego sprawcy spowodowania znacznego rozstroju zdrowia lub śmierci ma tylko takie znaczenie, że może on ponieść odpowiedzialność indywidualną w zależności od tego jakim działał zamiarze.

  • działał w zamiarze spowodowania ciężkiego uszczerbku na zdrowiu lub śmierci
  • nie miał takiego zamiaru

W pierwszym przypadku sprawcy może zostać postawiony zarzut zabójstwa (art. 148 KK) lub spowodowania umyślnego ciężkiego uszczerbku na zdrowiu (art. 156 KK). Natomiast pozostali sprawcy nadal będą odpowiadali z art. 158 § 2 lub § 3 KK jeżeli tylko można im przypisać co najmniej nieświadomą umyślność, że takie następstwo mogło nastąpić.

W drugim przypadku sprawca poniesie odpowiedzialność wyłącznie za nieumyślne następstwo bójki lub pobicia, tak samo jak pozostali uczestnicy.

Sytuacja:

W czasie bójki nagle jedna z grup uzyskała przewagę. Pewien uczestnik po ciosie w tył głowy padł na chodnik. Osobnik odpowiedzialny za zadanie ciosu w tył głowy w akcie agresji zaczął wielokrotnie kopać po głowie leżącego. Takie zachowanie doprowadziło do śmierci.

W tej sytuacji pomimo, że udało się ustalić indywidualnego sprawcę skutku śmiertelnego, pozostali uczestnicy bójki również poniosą surowszą odpowiedzialność, jeżeli następstwo skutku śmiertelnego mogli co najmniej przewidzieć.

Włączenie się do bójki w celu pomocy koledze.

W przypadku przestępstwa udziału w bójce rozmyciu ulegają niesprawcze formy zjawiskowe przestępstwa – podżeganie i pomocnictwo. To oznacza, że jeżeli pomoc nie polega na działaniu przeciw bójce, a na przyłączeniu się w celu wyrównania sił lub osiągnięcia przewagi nad innym uczestnikiem bójki, wtedy zostaje popełnione przestępstwo w formie sprawczej.

(wyrok Sądu Najwyższego z dnia 26 lipca 1971 r. IV KR 119/71, OSNKW 1971/12/190)

(wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 26 marca 1996 r. II AKa 16/96, OSA 1998/2/13)

Działaniem w obronie koniecznej w ramach bójki jest jedynie interwencja w celu położenia kresu bijatyce albo obrona osoby niezdolnej do dalszego udziału w bójce bądź odciąganej od udziału w bójce, jak też obrona osoby, która wycofała się z bójki, jednak jest nadal atakowana.

(wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 26 marca 2013 r., II AKa 27/13, KZS 2013/6/80)

Włączenie się do pojedynku „sam na sam”.

Jak już wspomniałem bójka lub pobicie wymaga uczestniczenia w zajściu co najmniej trzech osób. W przypadku pojedynku sam na sam taki warunek pozostaje oczywiście niespełniony. Co jeżeli okaże się, że do pojedynku sam na sam przyłącza się inna osoba opowiadająca się za jedną ze stron scysji? Tu mogą zaistnieć dwa warianty.

Bijący się sam na sam:

  • wyraża zgodę lub nawołuje do pomocy inną osobę i ta osoba włącza się do walki
  • włączenie się do konfliktu innej osoby następuje bez jego wiedzy i zgody

Wyłącznie w tym drugim przypadku bijący się będzie odpowiadał za naruszenie nietykalności cielesnej, a nie za udział w bójce, czy pobiciu. Nie działa on bowiem z zamiarem wzięcia udziału w bójce.

Natomiast osoba włączająca się do konfliktu będzie w mojej ocenie ponosiła odpowiedzialność za udział w bójce, ponieważ działa świadomie z zamiarem walki pomiędzy co najmniej trzema osobami.

(wyrok Sądu Najwyższego z dnia 30 maja 1974 r., II KR 14/74, OSNKW 1974/10/186)

Stanie i patrzenie jak inni biją się.

Jeżeli jesteśmy świadkami bójki lub pobicia nie poniesiemy kary za to, że po prostu staliśmy i patrzyliśmy. Taką karę mogliby ponieść przykładowo funkcjonariusze policji, na których ciąży prawny obowiązek zapobiegania przestępstwom.

Dlatego dopóki nie manifestuje się przynależności do jednej z grup dopóty nie można zwykłego obserwatora zdarzenia karać.

Rola w bójce, a odpowiedzialność karna.

Zapewne pomyśleliście – „to bardzo krzywdzące, że jedna osoba tylko stała i kibicowała, nie oddała ani jednego ciosu lub kopnięcia, a stanie na równi pod zarzutem nieumyślnego spowodowania śmierci.”

Tak, może jest i to bardzo krzywdzące jednak właśnie w taki sposób stosuje się relikt odpowiedzialności zbiorowej.

Jednak pomimo, że kwalifikacja prawna czynu będzie taka sama w przypadku każdego uczestnika bójki to kary już takie nie będą. Wymierzając karę sąd będzie kierował się przede wszystkim rolą jaką każdy uczestnik bójki odgrywał.

Dlatego najważniejszym zadaniem sądu w sprawie o udział w bójce lub pobiciu będzie odtworzenie z najwyższą starannością stanu faktycznego sprawy, w szczególności ustalenia, kto i dlaczego zaczął, jakie były role poszczególnych osób, czy którejś z osób można przypisać odpowiedzialnością indywidualną oraz czy pozostali uczestnicy zdarzenia co najmniej przewidywali cięższe następstwa stoczonej walki.

Przeczytaj uważnie

Powyższe treści nie stanowią świadczenia pomocy prawnej i nie są poradami prawnymi w rozumieniu art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze.

Każdy przypadek wymaga odrębnej i szczegółowej analizy. W celu uzyskania porady prawnej dotyczącej konkretnego stanu faktycznego zachęcam do kontaktu telefonicznego w celu ustalenia terminu spotkania.

Adwokat Prawo Karne Warszawa | 18 marca 2018 | Kategoria | Komentarze

  • Ostatnie wpisy