Zadzwoń: + 48 660 437 175

#

Oszustwo

Oszustwo z art. 286 KK umorzenie? Jak się bronić? Przedawnienie i kara

Oszustwo (wyłudzenie) jest przestępstwem ogólnosprawczym. Może popełnić je każdy sprawca zdatny do ponoszenia odpowiedzialności karnej, jeśli jego zachowanie znajduje odbicie w znamionach występku zredagowanego w art. 286 KK, art. 287 KK, art. 297 KK lub art. 298 KK.

Oszustwo jest czynem ściganym z urzędu. Organ powołany do ścigania przestępstw jest zobowiązany do wszczęcia i prowadzenia postępowania przygotowawczego, a oskarżyciel publiczny (najczęściej prokurator) do wniesienia i popierania oskarżenia.

Wyjątek stanowi popełnienie oszustwa na szkodę osoby najbliższej. W tym przypadku konieczne jest złożenie wniosku przez pokrzywdzonego zawierającego oświadczenie o żądaniu ścigania sprawcy oszustwa i wyłudzenia.

Ta szczególna regulacja dotyczy wyłącznie oszustwa klasycznego oraz oszustwa komputerowego, natomiast nie obejmuje oszustwa finansowego i ubezpieczeniowego.

Oszustwo i wyłudzenie może zostać popełnione jedynie umyślnie w zamiarze ukierunkowanym na cel:

  • osiągnięcia korzyści majątkowej (286, 287 KK),
  • wyłudzenia kredytu lub pożyczki od banku lub innej podobnie działającej instytucji w oparciu o sfałszowany dokument lub nierzetelne oświadczenie (297 KK),
  • uzyskania odszkodowania z tytułu umowy ubezpieczenia (298 KK)

oraz skierowanym na określony w tych przepisach sposób działania.

Oszustwo z art. 286 KK – na czym polega i jaka grozi kara?

W tym artykule zajmę się omówieniem wyłącznie oszustwa z art. 286 § 1 KK.

Krótko odniosę się również do występku żądania korzyści majątkowej w zamian za zwrot bezprawnie zabranej rzeczy z art. 286 § 2 KK.

Na czym polega oszustwo?

Oszustwo polega na przedsięwzięciu działań mających służyć uzyskaniu korzyści majątkowej w związku z wprowadzeniem lub wyzyskaniem błędu innej osoby lub jej niezdolności do podejmowania racjonalnych działań, w konsekwencji doprowadzenie tej innej osoby do niekorzystnego rozporządzenia mieniem własnym lub cudzym.

Zarzut oszustwa znajduje uzasadnienie jeśli działanie lub zaniechanie sprawcy jest skierowane na osiągniecie korzyści majątkowej.

Korzyść majątkowa to korzyść zarówno dla siebie, jak i dla kogoś innego. (art. 115 § 4 KK )

Sprawca w celu osiągnięcia korzyści majątkowej musi powziąć określone kroki skutkujące doprowadzeniem innej osoby do niekorzystnego rozporządzenia mieniem – własnym lub cudzym.

Te kroki polegają na wprowadzeniu w błąd albo wyzyskaniu już istniejącego błędu lub niezdolności do należytego pojmowania przedsiębranego działania.

Zwrot inna osoba odnosi się do osoby fizycznej.

Tylko osoba fizyczna może decydować o losie swojego lub cudzego mienia. Tylko człowiek może zostać oszukany.

Pokrzywdzonym może być osoba prawna (spółka z o.o., spółka akcyjna) jeśli osoba fizyczna odpowiedzialna za podejmowanie decyzji majątkowych (zarząd, prokurent) przez oszukańcze działania sprawcy dokonała na jego rzecz niekorzystnego rozporządzenia mieniem osoby prawnej.

Doprowadzenie oznacza, że pomiędzy wprowadzeniem w błąd lub wyzyskaniem błędu, a niekorzystnym rozporządzaniem mieniem musi zachodzić związek przyczynowy. Zwrot doprowadza sugeruje, że oszustwo jest przestępstwem materialnym – skutkowym. Skutkiem jest niekorzystne rozporządzenie mieniem.

Rozporządzenie mieniem jest dobrowolne. Osoba pozostająca w błędzie nie zna prawdziwego zamiaru sprawcy i podejmuje działania zgodnie ze swoją wolą i wiedzą.

Wprowadzenie w błąd wiąże się zwykle z działaniem.

Wyzyskanie błędu polega na zaniechaniu wyprowadzenia z błędu innej osoby. Osoba tkwi w błędzie, a sprawca nie ma zamiaru jej o tym poinformować, ponieważ dąży do uzyskania korzyści majątkowej przez doprowadzenie jej do niekorzystnego rozporządzenia mieniem.

Wykorzystanie niezdolności do należytego pojmowania przedsiębranego działania odnosi się w zasadzie do osób nieporadnych ze względu na wiek, chorobę, obniżoną sprawność intelektualną, czy znoszących inne zakłócenia czynności psychicznych. W praktyce te kryteria odnoszą się do niepoczytalności.

Zamiar osiągnięcia korzyści majątkowej powinien obejmować wszystkie z powyżej wymienionych znamion czynu zabronionego.

Kara za oszustwo, co grozi?

Podstawowa kara za oszustwo

Kara za oszustwo jak w przypadku większości czynów zabronionych zależy od wagi popełnionego czynu.

W typie podstawowym (art. 286 § 1 KK) za oszustwo grozi kara pozbawienia wolności od 6 miesięcy do 8 lat.

Możliwe rozwiązania to:

Łagodniejsza kara za oszustwo

Łagodniejszą karę wymierzy sąd w wypadku mniejszej wagi (art. 286 § 3 KK).

W typie uprzywilejowanym kara za oszustwo to grzywny, kara ograniczenia wolności (kara wolnościowa) albo pozbawienia wolności do lat 2.

Możliwe rozwiązania to:

Surowsza odpowiedzialność karna za oszustwo

Surowszą odpowiedzialność karną poniesie sprawca oszustwa w stosunku do mienia znacznej wartości oraz w stosunku do dobra o szczególnym znaczeniu dla kultury. ( art. 294 KK).

Mieniem znacznej wartości jest mienie, którego wartość w czasie popełnienia czynu zabronionego przekracza 200 000 złotych. (art. 115 § 5 KK )

Surowsza kara za oszustwo wynosi od roku do lat 10 pozbawienia wolności.

Możliwe rozwiązania to:

Do wszystkich z powyżej wymienionych występków oszustwa znajdzie zastosowanie art. 295 KK.

Wobec sprawcy przestępstwa określonego m.in. w art. 286 KK i 294 KK, który dobrowolnie naprawił szkodę w całości albo zwrócił pojazd lub rzecz mającą szczególne znaczenie dla kultury w stanie nieuszkodzonym, sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary, a nawet odstąpić od jej wymierzenia.

Jeżeli sprawca dobrowolnie naprawił szkodę w znacznej części, sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary.

Ponadto art. 295 KK znajdzie zastosowanie do oszustwa komputerowego (art. 287 KK). Natomiast ta regulacja nie dotyczy oszustwa finansowego w oparciu o sfałszowany dokument lub nierzetelne oświadczenie (art. 297 KK) i wyłudzenia ubezpieczeniowego (art. 298 KK).

Oszustwo przedawnienie oraz przykłady.

Przedawnienie oszustwa.

Przedawnienie oszustwa zależy od ustawowego zagrożenia karą za dany czyn. (zob. art. 101 KK)

W zasadzie wyłudzenia z art. 286 § 1 KK przedawniają się po 15 latach.

W tym samym czasie przedawni się występek żądania korzyści majątkowej w zamian za zwrot bezprawnie zabranej rzeczy, o którym mowa w art. 286 § 2 KK.

Po 5 latach nastąpi przedawnienie oszustwa stanowiącego wypadek mniejszej wagi z art. 286 § 3 KK.

Po 15 latach przedawni się oszustwo w stosunku do mienia znacznej wartości oraz w stosunku do dobra o szczególnym znaczeniu dla kultury, pomimo surowszej odpowiedzialności karnej (art. 294 kk)

Koniecznie zapamiętaj, że powyższe terminy przedawnienia oszustwa dotyczą co do zasady czynów popełnionych po dniu 2 sierpnia 2005 r.

Omawiając kwestie przedawnienia nie należy tracić z pola widzenia art. 102 KK. Jeśli w okresie, o którym mowa w art. 101 KK, wszczęto postępowanie w sprawie, karalność przestępstw określonych w art. 101 § 1 KK ustaje z upływem 10 lat, a w pozostałych wypadkach – z upływem 5 lat od zakończenia tego okresu.

To oznacza, że do każdego z podstawowych okresów przedawnienia należy dodać 10 lat w przypadku przestępstwa ściganego z oskarżenia publicznego (zarówno z urzędu jak i na wniosek) lub 5 lat w przypadku kiedy przestępstwo jest ścigane z oskarżenia prywatnego.

Istotne jest, że art. 102 KK przed 2 marca 2016 r. był kilkukrotnie nowelizowany.

Rodzaje oszustwa.

Najczęściej spotykanymi rodzajami oszustw i wyłudzeń są oszustwa polegające na zachowaniu opisanym w art. 286 § 1 KK.

Pod ten przepis możemy podciągnąć m.in. oszustwo internetowe (przez allegro, olx, nigeryjskie) matrymonialne, sądowe, telekomunikacyjne, przeciwko osobom w podeszłym wieku (na policjanta, na wnuczka, na dalekiego krewnego), czy powszechnie znane zaciągnie kredytu lub pożyczki bez zamiaru spłaty.

Wyodrębnioną grupę oszustw i wyłudzeń stanowią oszustwa komputerowe, finansowe oraz ubezpieczeniowe.

Oszustwo i wyłudzenie klasyczne (art. 286 KK)

Oszustwo internetowe – brak otrzymania towaru po zapłacie, wyłudzenie towaru.

Łatwy dostęp do sieci Internet sprzyja popełnianiu oszustw internetowych.

Zachowania sprawców oszustw przez internet polegają w większości przypadków na sprzedaży nieistniejącego towaru lub istniejącego jednak bez zamiaru jego wysyłki do kupującego – oczywiście po uprzedniej zapłacie ceny.

Dokonując zakupu przez portale aukcyjne lub inne serwisy ogłoszeniowe znajdziemy sporo „okazji”, które zachęcają nas zawsze wysoką jakością produktu i nieadekwatną do niej niską ceną.

Wyłudzenia sprzedażowe charakteryzują działania podjęte w krótkich odstępach czasu w wykonaniu z góry powziętego zamiaru realizacji wyzysku wielu osób.

W ostatnich latach możemy znaleźć również oszustwa w internecie działające w drugą stronę – polegające na wyłudzeniu towaru. W tym przypadku zachowanie sprawcy polega na wysłaniu sfałszowanego potwierdzenia zapłaty ceny.

Oszustwo internetowe – nigeryjskie.

Oszustwa nigeryjskie popełnianie są zwykle przy pomocy poczty elektronicznej (e – mail).

Najczęściej spotykane rodzaje oszustw nigeryjskich to: na uchodźcę politycznego z czarnego lądu, inwestora, wygraną na loterii, konta w banku bez właściciela, aukcje internetową, spadek.

Oszustwo internetowe – matrymonialne.

Oszustwo matrymonialne jest również oszustwem internetowym, jednak zdarzają się i przypadki podejmowania inkryminowanych zachowań wobec osoby poznanej w świecie rzeczywistym.

Zachowania sprawcy polegają głównie na nawiązaniu znajomości z osobą płci przeciwnej, zwykle majętną, po przejściach, niecierpliwie szukającą nowego partnera, zaangażowanego w związek i realizującego marzenie o wspólnej przyszłości, aż do śmierci.

Celem tej znajomości jest w ostateczności doprowadzenie do niekorzystnych przysporzeń majątkowych na rzecz sprawcy. Po osiągnięciu korzyści majątkowej partner nagle znika.

Oszustwo telefoniczne.

Przykładem oszustwa telefonicznego jest wyłudzenie u operatora telekomunikacyjnego wysokiej klasy telefonu komórkowego (tzw. flagowca) bez zamiaru spłaty abonamentu.

Sprawca za przysłowiową złotówkę kupuje telefon komórkowy, którego rzeczywista wartość rynkowa wynosi nawet do 5000 zł, przyjmując na siebie obowiązek regulowania miesięcznego abonamentu. W rzeczywistości kupujący nie ma zamiaru spłacać świadczenia.

Wyłudzenie pieniędzy – zaciągnięcie pożyczki lub kredytu bez zamiaru spłaty.

Najbardziej powszechny i typowy sposób oszustwa kredytowego lub pożyczkowego. Inkryminowanych zachowań podejmują się najczęściej osoby znajdujące się w trudnej sytuacji życiowej.

Sprawca oszustwa zaciąga pożyczkę lub kredyt choć w czasie czynu już wie, że nigdy nie będzie w stanie użyczonych sum spłacić.

Bardzo często ten rodzaj wyłudzenia pieniędzy połączony jest z fałszerstwem dokumentu potwierdzającego miejsce zatrudnienia i wysokość osiąganych zarobków lub posłużeniem się dokumentem już sfałszowanym.

Oszustwo komputerowe (art. 287 KK)

Oszustwo komputerowe następuje nie tylko kiedy sprawca działa w celu uzyskania korzyści majątkowej, ale także w celu wyrządzenia innej osobie szkody.

Działanie sprawcy oszustwa komputerowego (hakera) polega na wpływaniu bez upoważnienia na automatyczne gromadzenie, przetwarzanie lub przekazywanie danych informatycznych lub na zmianie, usunięciu zapisu danych informatycznych albo na wprowadzeniu nowego zapisu danych.

W związku z szybkim rozwojem technologicznym liczba oszustw komputerowych w ostatnich latach drastycznie wzrosła.

Oszustwo finansowe (art. 297 KK)

Występek oszustwa finansowego polega wyłącznie na przedkładaniu fałszywych dokumentów, dokumentów stwierdzających nieprawdę lub fałszywych oświadczeń w celu uzyskania dla siebie lub innej osoby wsparcia finansowego, instrumentu płatniczego lub zamówienia od wymienionych w tym przepisie podmiotów.

W czystej formie tego zachowania brak jest znamion oszustwa z art. 286 KK

Oszustwo ubezpieczeniowe (art. 298 KK)

Oszustwo ubezpieczeniowe polega najczęściej na wyłudzeniu kwoty ubezpieczenia poprzez fikcyjną kradzież auta bądź umyślne spowodowanie pożaru mieszkania.

Przeczytaj uważnie

Powyższe treści nie stanowią świadczenia pomocy prawnej i nie są poradami prawnymi w rozumieniu art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze.

Każdy przypadek wymaga odrębnej i szczegółowej analizy. W celu uzyskania porady prawnej dotyczącej konkretnego stanu faktycznego zachęcam do kontaktu telefonicznego.

Adwokat Prawo Karne Warszawa | 19 września 2018 | Kategoria | Komentarze

  • Ostatnie wpisy